مریخ

 هر یک بار گردش این سیاره به دور خورشید معادل ۶۸۷ شبانه روز زمین طول می کشد و طول شب و روز آن از زمین کمی طولانی تر است.

نام فارسی این سیاره بهرام و نام عربی-یونانی آن مِریخ است. در کتاب های قدیمی فارسی آن را فلک شحنه پنجم و سایس رواق پنجم نیز نامیده اند.

قطر مریخ نزدیک به یک دوم قطر زمین و برابر ۶٬۷۹۰ کیلومتر است. (قطر زمین: ۱۲٬۷۵۶ کیلومتر).

نوری که از خورشید به مریخ می رسد نصف نوری است که زمین دریافت می کند، اما روز مریخی چهل دقیقه طولانی تر از روز زمینی است؛ بنابراین شرایط از نظر نور تقریباً مثل زمستان زمین است و به این خاطر امکان رشد گیاهان در شرایط گلخانه ای در مریخ وجود دارد.[۲] روزهای مریخ ۲۴ ساعت و ۳۷ دقیقه طول می کشد. از آن جا که محور سیاره مریخ همانند زمین °۲۴ درجه کج است، در این سیاره نیز فصل های سال وجود دارند. اما هر سال مریخی کم و بیش دو برابر سال زمینی یعنی ۶۷۸ روز طول می کشد.[۳]

اتمسفر مریخ سرخ رنگ است و از زمین در آسمان شب نیز سرخی آن دیده می شود. کره مریخ دو قمر کوچک به نام های فوبوس و دِیموس دارد که ظاهری نابسامان دارند. این دو قمر شاید شهاب سنگ هستند که در مدار مریخ به دام افتاده اند. اگر شخصی در کره مریخ باشد خواهد دید که فوبوس سه بار در یک روز طلوع و غروب می کند. دیموس نیم فوبوس بوده و چنانچه از مریخ به آن نگاه کنیم این قمر بیشتر همانند یک ستاره خواهد بود تا یک ماه. خورشیدگرفتگی در مریخ به دلیل کوچک بودن قمرهای آن کامل نیست. قمرهای مریخ به سطح آن نزدیک هستند و بزرگترین قمر آن فوبوس است که گردش آن به دور سیاره مریخ نزدیک به ۷ ساعت و ۳۹ دقیقه و۲۷ ثانیه است. زمان گردش مداری دیموس نیز ۱روز و ۶ ساعت و ۲۱ دقیقه و ۱۶ ثانیه است.

مریخ، سیاره سرخ رنگ منظومه شمسی، یک دوم زمین قطر دارد و مساحت سطح آن برابر با مساحت خشکی های روی زمین است. همانند زمین، یخ های قطبی، دره های عمیق، کوه، غبار، توفان و فصل دارد. در دشت های آن مانند ماه، گودال هایی برآمده از برخورد سنگ های آسمانی دیده می شود. با وجود اندازه کوچکش، بلندترین قله منظومه شمسی یعنی کوه المپوس و بزرگ ترین دره منظومه شمسی در این سیاره پیدا شده است.

کهنه بودن بیشتر دهانه های برخوردی سیاره مریخ نشان دهنده پرکاری زیاد پدیده های زمین شناختی در این سیاره است.[۳]ویژگی های فیزیکی

هم سنجی سیاره های منظومهٔ شمسی با شماری از ستاره های پرآوازه:
الف:
زمین (۴) > زهره (۳) > مریخ (۲) > عطارد (۱)
ب:
هرمز (۸) > کیوان (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > هرمز (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > نگهبان شمال (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی وای سگ بزرگ (۲۰) >وی وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط الجوزا (بدون شماره)
مریخ از زمین کم چگالی تر است، به گونه ای که حجمی برابر ۱۵٪ و جرمی برابر ۱۱٪ زمین دارد. مساحت سطح آن تنها اندکی کمتر از مجموع سطوح خشکی های زمین است. مریخ در برابر عطارد بزرگتر و دارای جرم بیشتر و در نتیجه چگالی تر است. همین زمینه سبب شده است نیروی گرانش بیشتری در سطح مریخ وجود داشته باشد. مریخ از نظر میزان حجم و جرم، هشتمین جسم در منظومهٔ شمسی است.

مریخ از دید اندازه، جرم و گرانش سطح، حالتی میان زمین و ماه (ماه زمین) دارد؛ ماه قطری برابر یک دوم قطر مریخ دارد، در حالی که قطر زمین حدود دو برابر قطر مریخ است، زمین دارای جرمی در حدود ده برابر جرم مریخ است، در حالی که جرم ماه ده برابر کمتر از مریخ است. نمای سرخ-نارنجی رنگ مریخ در اثر وجود آهن (III) اکسید، که بیشتر به هماتیت یا زنگ آهن مشهور است، به وجود آمده است.در ژوئن ۲۰۰۸، داده های به دست آمده به دست کاوشگر فینیکس ثابت کرد که خاک مریخ دارای اندکی ویژگی بازی (قلیایی) و همچنین دربرگیرندهٔ موادی مانند منیزیم، سدیم، پتاسیم و کلر، که وجود همه آن ها برای زیست و رویش موجودات زنده ضروری است، می باشد. پژوهشگران خاک به دست آمده از بخشی نزدیک قطب شمال مریخ را با کمی خاک باغچه زمینی هم سنجی کردند و به این نتیجه رسیدند که خاک مریخ برای رشد گیاهانی چون مارچوبه مناسب است.

در اوت ۲۰۰۸، کاوشگر فینیکس با انجام آزمایش های ساده شیمیایی، مثل آمیختن آب زمین با خاک مریخ، با هدف آشکار ساختن پی اچ خاک مریخ، نشانه هایی از نمک پرکلرات پیدا کرد، که این موضوع تئوری دانشمندان بسیاری را که ادعا کرده بودند خاک مریخ به طور چشمگیری دارای ویژگی بازی است، تأیید می کرد. pH خاک مریخ ۷٫۷ اندازه گیری شد.[۴][۵]

نتایج حاصل از نمونه گیری و آزمایش خاک سطح مریخ، که از جمله با کمک اشعه ایکس، توسط کاوشگر کنجکاوی انجام گرفت، نشان می دهد که سطح مریخ بافتی بازالتی دارد که نوعی سنگ آتش فشانی، مشابه شن های سواحل هاوایی است.[۶]فاصلهٔ متوسط مریخ از خورشید تقریباً ۲۳۰ میلیون کیلومتر (۱۴۳ میلیون مایل) و دوره مداری آن ۶۸۷ روز (زمین) است. روز خورشیدی در مریخ تنها کمی طولانی تر از روز زمین است: ۲۴ ساعت، ۳۹ دقیقه و ۳۵٫۲۴۴ ثانیه. یک سال مریخ برابر با ۱٫۸۸۰۹ سال زمین یا یک سال، ۳۲۰ روز و ۱۸٫۲ ساعت است.[۷]جو زمین شامل ۷۸ درصد نیتروژن، ۲۱ درصد اکسیژن، ۰٫۹ درصد آرگون، ۰٫۰۳ درصد کربن دی اکسید و مقادیری بخار آب و ذرات معلق است. در حالی که در جو مریخ ۹۵ درصد دی اکسید کربن، ۳ درصد نیتروژن، ۱٫۶ درصد آرگون و فقط مقدار ناچیز اکسیژن و آب وجود دارد. جو سیارهٔ سرخ بسیار رقیق است، به طوری که فشار جوی سطح آن معادل یک صدم فشار جو زمین در سطح دریاست. افزون بر این جو مریخ محافظ خوبی در برابر تابش های مرگبار فضایی نیست.

بیشتر مناطق مریخ بسیار سرد است. دمای هوا در قطب های آن می تواند تا ۱۳۰ درجه زیر صفر پایین برود.[۸]

از چپ به راست به ترتیب عطارد، زهره، زمین و مریخ
به دلیل رقیق بودن «هوای» مریخ، دمای هوا به سرعت تغییر می کند؛ مثلاً فقط لحظاتی پس از طلوع خورشید دما در سطح بیش از ۲۰ درجه افزایش می یابد. در هر لحظه دمایی که پای شما احساس می کند (هوای نزدیک سطح) با دمای هوای اطراف سر شما ممکن است تا ۲۰ درجه اختلاف داشته باشد. به این ترتیب اگر روی استوای مریخ باشید، دمای سطح ۲۰ درجهٔ سلسیوس و دمای اطراف سر شما صفر درجه است.

در مریخ بادهایی با سرعت زیاد (متجاوز از ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت) می وزد که سبب می شود غبارها در ارتفاع ۴۰ کیلومتری معلق بمانند علت ایجاد این بادها غالباً اختلاف دما توأم با اختلاف فشار است

منبع:ویکی پدیا